Puppets for women's rights

How do you teach an entire community about serious, uncomfortable, and stigmatized topics? With puppets, of course!

Gender discrimination is rampant in Nepal. Nearly half of women can't read, and sex trafficking and violence against women are common. In rural areas, women may feel isolated and usually don't have access to the resources or knowledge to combat discrimination.

Rather than lecturing villagers about these topics, the Madi READ Center got creative. Last fall, they partnered with theNorwegian Amateur Theatre Association to conduct puppet shows and street dramas to teach Madi villagers about these issues.

The performances took serious topics and presented them in a way that didn’t embarrass the audience and got them engaged instead. So far, their enlightening performances have covered topics such as child marriage, gender discrimination, domestic violence, and sex trafficking.

Nearly 300 villagers have attended each of the skits. More surprisingly, the audience is composed of nearly equal numbers of men and women, proving that these issues matter to entire communities.

एउटा भिन्ने नाटक हरियो बन स्वस्थ जिवन

हरियो बन स्वस्थ जिवन

मिति  : २०७२।१।११ र १२ गते
स्थान  : निर्मल वस्ती ,चोक बजार , ठोरि बजार गरि २ दिनमा ६ ठाउँमा प्रदर्शन भएको  कलाकारहरmको सख्या ः
१५ जना
दशकहरmको सख्या : लगभग २००० जना
आयोजक : चितवन राष्ट््िरय निकुन्ज, निर्मल ठोरी मध्यवर्ती उपभोक्ता समिति
सहयोगि सस्था : तराई भु—परिधि ताल ,गर्दी सामुदायिक पुस्तकालय र युवा सुचना केन्द्र माडि

रिड नेपालको सहयोगमा संचालित गर्दी सामुदायिक पुस्तकालयको नाट्य समुह र युवा समितिका कलाकारहरmले बन र बन्य जन्तु संरक्षण सम्बन्धी सडक नाटक मिति २०७२।१।११ गते र १२ गतेका दिन २ दिन ६ ठाउँमा माथि उल्लेखित ठाउहरmमा प्रदर्शन गरिएको थियो ।
नाटको सुरmवात जङगलैमा खरायो जरायो गैडा देख्दा मन मेरो रमायो कोइलि करायो कु कु कु कुंं हरियालि बन देख्दा मनै रमायो भन्ने गितबाट नाटकको सुरm हुन्छ । गित सकिन नपाउदै जङलको सिनमा कोईलिको आवाज सँगै बाघ  भालुको हरिण को सिनहुन्छ । दुई तस्करहरm जङजलमा काठ चोरि गरेर लैैजान्छन  । त्यसपछि इनारको सिन हुन्छ एकजना महिला इनारबाट पानि भरि रक्सी पार्दै हुन्छ त्यसै बखत हाति आउँछ घर भत्काई दिन्छ । त्यसपछि दुई जना सिकारि  जङजलमा गई जङजली जनावर को सिकार गर्न थाल्छन् जङजली जनावर हरिणको सिकार गरि लैजादै गर्दा आर्मीहरले देख्दछन् र उनिहरmलाई पक्र्रेर लैजान्छन् । त्यसपछि दुईजना जडिया रक्सीले मातेर जङजलको बाटो हुदै चुरोट खादै आउदै गर्दा चुरोटका्े ठुटा जङजलमा फाल्दछन् र जङजलमा डडेलो लाग्छ गाउँका सबै मिलि आगो निभाउछन् । जङजलमा डडेलो लागेपछि हरियालि खोज्दै गाउँमा पस्छ गाउमा लगाएका हरिया बालिनालि खान लाग्दा सबै गाउँलेहरः मिलेर गैडालाई पिटेर  लखेट्न खोज्दछन् त्यसै बखत एक जना त्यहि गाउँका सचेत युवा गैडालाई कुटपिट गर्न बाट रोक्न खोज्दछ र आफुले सम्बन्धित निकायमा खबर गरेको कुरा  गाउलेहरm सगँ गर्न नपाउदै आर्मीहरm आईपुग्दछन्  र  गैडालाई कुट्ने सबैलाई बाडेनलै चौकिमा लैजान्छन्  सचत युवालाई गालि गर्न एउटा महिला आईपुग्छिन् र गालि गर्न थाल्छीन् । र ति महिलालाई युवाले बाडेनकहा लैजाँन्छ ।बाडेनले सम्झाइ बुझाई गरि पठाउछन् । अन्तिममा गाउँलेहरmले पानि नपरेको , उब्जनि नभएको ,पर्यावरणमा परिबर्तन आएको कुरा गर्दछन् र देवि देवता रिसाएको हुनुपर्छ भनेर माहादेविको पुजा तथा प्रथना गर्न थाल्दछन् । त्यो दृश्य देखेर बाडेनले बनविनास, इकोसिस्टम विग्रिएुकोले यस्तो भएको हो भनि सम्झाउछन् नाटक सकिन्छ ।

कचहरि नाटक नागरिकता

नागरिकता चौथो  (कचहरि नाटक)

 मिति : २०७२।१।३ गते
स्थान : माडि न पा १ गर्दी
समय : ११ बजे
आयोजक : गर्दी सामुदायिक पुस्तकालय
सहयोगि सस्था : रिड नेपाल
दर्शक सख्या : ३५० लगभग महिला २०० जना पुरुष  १५० जना
कलाकारको  सख्या : २६ जना
नाटकको किसिम :  कचहरि नाटक –( बहु विबाह , महिला हिंसा संग सम्बन्धित )

 रिड नेपालको सहयोगमा गर्दी सामुदायिक पुस्तकालय मार्फत संचालित महिला सशक्तीकरण कार्यक्रमको नाट्य समुहद्धारा चौथो पटक माडि न पा १ गर्दीमा महिला हिंसा  संग सम्बिन्धीत  कचहरि नाटक प्रदर्शन गरियो ।उक्त नाटकअवलोकन गर्नका लागि नर्वे बाट हेलेन हेन्स र हिप्सन साथै नाट्य हलको उदघाटन समेत गर्नु भएको थियो ।उक्त कार्यक्रममा रिड नेपालबाट सन्जना श्रेष्ठ ,आषिस लामिछाने ,लाल बहादुुर भण्डारि आउनु भएको थियो ।

नाटक तिजको गितबाट सुरूवात भयको छ तिजको गित गाउदै कलाकारहरू प्रवेस गरेको दृश्य सुरूवातमै देख्न सकिन्थ्यो  त्यस पछि यकजना महिलाले धारामा पानि भदै गित गाउदै गरेकौे बेलामा सासु आएर गालि गर्न थाल्छ उसले आफु दोजिया भएको र काम गर्न गाह्रो भएको कुुरा बताउदा सासुले उल्टै पहिला पहिला हामिले त्यस्तो बेलामा जडंगलबाट घास दाउरा काटेर ल्याउथ्यौै तलाई यति काम गर्न पनि गाह्रो हुँन्छ खाने बेलामा त तलाई केहि गाह्र हुन्न ह्रै भन्दै छिटो छिटो काम गर भन्र्दै गालि गरेर जान्छे त्यतिकैकमा उसको श्रीमान रक्सी मातेर आउछन् रआफ्नो यौन प्यास मेटाउन खोज्दछ तर दोजिया श्रीमतीले गालि गदै उसको इछयालाई मान्दैनन् र श्रीमतिलाई अर्को विबाह गछु भनि धम्की लिदै जान्छन श्रीमति रूदै चित्त बुझाउनु बाहेक केहि गर्न सक्दीन । तिजको बेला भएकाले बुहारिको माइतबाट वुवाले छोरी लिन भनि आउनुभएको हुन्छ तर सम्धीनिले बाटैबाट छोरी दोजिया भएकाले टाढाको बाटो जान गाह्रो हुन्छ भनि  बाटैबट फरकाइदिनु हुन्छ उता बुहारिले माइत जान्छु भन्दा सासु आमाले तेरो माइतबाट कोहि लिन आका छन र जान्छेस् भनेर रूखो बचन लाउछिन् ।उता श्रीमानले अर्को विबाह गरेर अर्र्को कोठामा राखेको हुन्छ त्यहा जादा पनि उसले अब मलाइ कति दिन सम्म राख्ने हो अब मलाइ हजुरले घर लैजानुस् भनेर भन्छे  ल जाउ न त भन्न के लागेको हुन्छ श्रीमानले फेरि उसले पहिले विबाह दर्ता गरेर मात्र जाने निर्णय गर्छे उसको कुरानुसार विबाह दर्ता गरेर जग्गा पास गरिदिन्छ उता  घरमा जेठि श्रीमति र आमा लाई थाहा नै हुदैन  छलकपट गरि  कान्छी श्रीमति को नाममा जग्जा पास गर्ने बेलामा गाउकै छिमेकिले देख्छ र उसले जेठिकै नामामा होला भन् ठान्दछ तर मालपोतबाट घर जा्दै गर्दाृ उसले जेठि लाई बाटोमै देख्दा अचम्ममा परि बोलाउदै भन्छ ओहो कति चाडो मालपोतबाट जग्गा पास गरि घास काट्न आउनु भएको ?  ेत्यो कुरा सुनेर ऊ छक्क परेर त्यसो भन्दा छिमेकिलाई पनि अचम्म लाग्छ र दाइले त भाउजको नाममा जग्जा पास गर्नका लागि आको भन्दै हुनुहुन्थ्यो खै के क् हो तपाईहरूको भन्दै आफ्नो बाटो लाग्छिन तर यता जेठि श्रीमतिको मनमा चिसो पस्न थाल्छ मालपोत तिर्न भनेर गाको फेरि कसको नाउमा जग्जा पास गर्नु भयो होला त कि बेच्नु भयो  जडियाले भन्दै नानाथरि कुराहरू खेल्न थाले कति बेला बुढा आउला र सोधुला भनि परखेर बसे आधा रात भइसकेको थियो तर बुढो आयनन् आदि रातसम्म बति बालेर बसेको भनेर सासुले यता गालि गर्न थालिन ।तर बुढा आयनन् ।रातभरि निद्र्रा नै लागेन विहान उठ्ने वितिकैअघिल्लो दिनमा भेटेको छिमेकि लाई भेट्न गइन र मालपोत कार्यलय सम्म गइ बुझिदिनका लागि अनुरोध गरिन र दुबैजना उतैतिर गए मालपोतमा गई बुझ्दा जग्जा त अरू कसैको नाउमा पास गरि सकेको थाहा हुुन्छ मालपोतमा  सोधपुछ गर्दा उसले मेरो श्रीमति हो भनि पास गरेको रहेछ   । अब उसलाइ कति बेला बुढालाई भेटेर यो कुरा भनु झै लाग्छ र घरमा गईसोध्दा हो मेरो त्यो पनि बुढि हो तैले के गछस् मेरो आबश्यकता तैले पुरा गरिनस केरे अब त तेसैलाइ ल्याउछु के गछस् बरू  यो घरबाट निस्केर जा भँन् न थाल्छन् उसले खुटा समातेर त्यसो नगर्न विन्ती गर्छे तर  श्रीमान मान्दैनन् घरमा पानि नतचल्ने जातकि बुहारि भएकाले आफ्नो घरमा कोहि नआयको गुनासो बेला बेलामा छोरालाइ बताउदै गरेकाले छोरालाइ अको ल्याउनमा कुनैआपति परेन नभन्दै उसले अर्केो डेरामा राखेको लाई  घरै लिएर आएआमाले पनि पहिला जातनै सोध्न थाले  पानि चल्ने जातको हो भ्ने पछि हतनपत भित्राउन भनि लाग्दा जेठि बुढि आउछिन उसले  भित्राउन नदिने भनि रोक्न थाल्छीन तर कान्छी स्वास्नीले आफुसंग विबाह दर्ता आधा गग्गा पनि नाउमा छ त संग के छ प्रमाण  भनि जवाफ फरकाउछे  सबैजना मिलेर उसलाई घरबाट निकाल्न खोज्दछन त्यहि बेलामा न्यारेक्टरले नाटकलाई रोक्दछन र उक्त समस्या जुनसुकै ठाउमा हुन सक्छ यसको समाधान के हुन सक्छ भनि  दर्शकहरूलाई प्रश्न गछनन् नदर्शकबाट आएको सुझाब अनुसार नाटकलाई कलाकारहरूले अगाडि बढाउछन् दर्शकहरूले जेठि बुहारिलाई पारालिगल मा उजुरि गर्न का लागि सुझाब दिन्छन तर त्यतिले समस्या समाधान हुदैन न्यारेक्टरले  पुःन  समस्या समाधानका लागि सुझाबका लागि दर्शकहरूलाई अनुरोध गदछन् र दर्शकले पुलिस चौकिमा उजुरि गर्नका लागि सुझाब दिन्छन र जेठि बुहारिले प्रहरि चौकिमा बहुविबाहको मुद्दा गरि उसले पाउजनु पर्ने न्याय पाउदछिन नाटक सकिन्छ ।

बोक्सी सडक नाटकको एक झलक

 बोक्सी सडक नाटक

मिति : २०७१।८।२३ गते
स्थान : बसन्तपुर बजार
कलाकारहरूको सख्या : १९जना
कार्यक्रमको नाम : महिला सशक्तिरकरण कार्यक्रम
आयोजक : गर्दी सामुदायिक पुस्तकालय गर्दी ८ बरmवा
दर्शकहरmको सख्या : ५५० भदा बढि रहेको थियो ।

रिड नेपालको सहयोगमा संचालित गर्दी सामुदायिक पुस्तकालय द्घारा संचालित महिला सशतिmकरण कार्यक्रमको नाट्य समुहले बसन्तपुर बजारमा  द्रोस्रो पटक सडक नाटक प्रदर्शन गरिएको  छ ।लैङ्घिक हिंसा विरूद्धको १६ दिवसिय अभियान कथित बोक्सी प्रथा विरूद्धको ्यालि संगै बसन्पुरमा बोक्सी विरूद्धको सडक नाटक “ बोक्सी” प्रदर्शन गरियको छ ।कार्यक्रमा ४ वटै गा.वि स बाट विभिन्न सघं  सस्थाका प्रतिनिधिहरू, राजनितिक दलका प्रतिनिधिहरूको सहभागिता रहेको थियो ।कार्यक्रममा प्रमुख अतिथिको आसन ग्रहण माडि नगरपालिकाको कार्यकारि कधिकृत रामचन्द श्रेष्ठ  हुनुहन्थ्यो  । नाटक प्रदर्शन पछिको मन्तव्य दिने क्रममा गर्दी सामुदायिक पुस्तकालयले प्रस्तुत गरेका  नाटक प्रति धैरै धैरै धन्यवाद दिनु भएको थियो ।उदघोषकले नाटक प्रस्तुत गनका लागि अनुरोध गरे पछि कलाकारहरू हातेमालो गर्दै गोलो घेरामा प्रस्तुत भएपछि मन्चमा बस्ने प्रमुख अतिथि लगाएतका सम्पुर्ण गोलोघेरा वरिपरि आएर अवलोकन गरेका थिए । दर्शकहरू नाटक हेर्नका लागि आतुर थिए । नाटक एकाएक सुरूहुन्छ ।

नाटकमा छोराको भुमिका निवाह गदै विष्णु बल लिएर  खेल्दै निस्कन्छन् । बल खेल्दै गर्दा छोरालाई बोलाउदै आमा आउनुहुन्छ ।छोरालाइ माटोमा खेल्दै गरेको देखेपछि कपडाझारदै जाउ हिड खाजा खान भन्दा यहि ल्याइ दिनु भनेर जिद्दि गर्छ  छोरो जान नमानेपछि आमाले खाजा त्यहि ल्याएर दिनुहुन्छ । माटोमा खेल्दै खादै गरेको बेलामा गाउकी एउटी एकल महिला आइपुग्छीन  र सम्झाउन थाल्छीन ,आमा खोइ त भनि सोध्दा घर तिर देखाउछ उक्त महिलाले उसको आमालाइ बोलाछिन् अनि बच्चातिर देखाउदै हेनुस त  तपाईको बच्चा यस्तो धुलोमा खेल्दै खादै गरेको छ ।हेरविचार गनुस है रोग लाग्न सक्छ भने पछि आमाले सुन्यौ यस्तो धुलोमा खेल्नु हुदैन रे ल हिड भनेर लतारदै घरतिर लैजान्छ । भोलि पल्ट छोराकोे पेट दुख्न थाल्छ आमाले आतिदै ए कालेका बा आउनुुस त छोरालाइ के भो लौ न झाक्रि बा कहा लैजान परयो भनेर  बाउ पनि आतिदै हो त अस्ती मेरो पनि टाउको दुख्दा त्यहि फुकाउदा सन्चो भाको थियो ल ल जाउ भन्दै छोरालाइ बोकेर झाक्रि कहाँ लियर जान्छन् । छोरालाई लियर जादा बाटोमा एउटि छिमेकिले आप्नो बच्चा रोयर हैरान पारेको थियो झाक्रि कहा लगेर फुकाए  अहिले नै छाड्यो ल हेनुस् त भन्दै आप्नो बच्चालाइ देखाउछे ।त्यति भने पछि झन छिटो छिटो लैजा न्छन्। झाक्रिले पनि फुकफाक पारेर अघिल्लो दिनमा छोरालाई सम्झाउने एकल महिला भएकै घरतिर को दिसा देखाउदै बोक्सि लागेको छ भोलि १२ बजे रातो ,भाले, धुप ,अक्षता र पैसा लियर आउनु होला म त्यो डङिकनि लाई ठिक पारिदिन्छु  भनि विरामिलाई फुकफाक पारेर  पठाईदिँन्छ । आमाले छोरालाई  अहिले कस्तो छ भनि सोध्दा दुखिरहेकै छ भन्छ । ल ल ठिक हुन्छ भन्दै घरतिर लैजान्छन् घरमा पुगेर हिजो मेरो छोरालाई धुलोमा खेल्नु हुदैैन भनेर खुबै अर्ति उपदेस लिदै थिई त्यहि बोक्सी लगाउनलाई पो रहेछ त्यति भन्न नपाउदै उसकै घरको बाटो हुदै महिला आइपुग्छीन् र सोध्छीन  के को गन्थन हो तपाईहरूको भन्न नपाउदै नै के को गन्थन मन्थन हो भन्ेरसोध्न  लाज छैन अब छोरो मर्यो कि बाच्यो भनेर हेर्न आएकि होला है हिजो बोक्सी लगाइ आज हेन आइ भनेको सुन्दा अचम्म पर्दै घरतिर लाग्छिन् ।भोलि पल्ट पानि लिन भनेर धारामा जादाँ धारामा पनि पानि थाप्न नदिई उसको गाग्री फाल्दीन्छन् र आफ्नो गाग्रीमा पानि भर्छन्  नानाथरिका गालि गर्छन् । बाटोमा फेरि घासको भारि लियर आउदै गरेका २ जना महिलाहरूलाई भेट्छीन् उनिहरूले पनि  के भो किन रोएकि  ए कसलाई खान पाइनस र आज रून थालेकि फेरि हाम्रो घासमा पनि बोक्सी लगाईदेलिस नि बाख्राले घासै नखालान् नि भनेर गालि गर्छन् । उता धुलोमा खेलेर विरामि परेको थाहा छैन  विरामिको अवस्था झन निद्धोष एकल महिला लाई कुटपिट गर्न जाने मार्ने कुरा गर्छन् । यतिकैमा  छोरालाई फेरि पेट दुखेर छट्पटाउदै आउछ  आमा आमा भनेर बोलाउछ  आमा र वुवा दुबै आउँछन् पेटको दुखाइ खप्न नसकि छटपटाई  रहेको हुन्छ आमाले आतिदै वरिपरि गहार माग्दै झाक्रि बा लाई बोलाएर ल्याइदिन आग्रह गर्छे  झाक्रि बा आउने बेला  सम्म छा्ेराको छटपटाई छटपटाई आमा वुवाको काखमै छोराको मृत्यृ हुन्छ ।अनि झाक्रि पनि आउछन् । विरामिको नाडि छाम्दा विरामिको मृत्यृ भइसकेको कुरा भनिदिन्छन् । तपाईहरूलाई आज १२ बजे  रातो भाले  धुप  पैसा अक्षता लिएर आउनु भनेको थिए आउनु भएन त्यो बोक्सीले खाई तपाइको छोरालाई भनेर झाक्रिले भनेर जान्छ । छोराको मुत्यृमा सोकाकुल भयर रून्छन ।अब  छोरा मर्यो भनेर कति रूनु हुन्छ अब त्यो बोक्सीलाई मार्नु  पर्छ ल जाउ भनेर एकल महिलाको घरतिर लाग्छन् उनलाई घरमा काम गदै गरेको अबस्थामा देख्छन् । उनलाई देख्नासाथ नानाथरि गालि गदै कुटपिट गर्न थाल्छन् उनि लौ न गुहार गुहार भन्दै चिच्याउछिन छिमेकमा बस्नेले कोहि छुट्याउनतिर लाग्छन् त कोहिले पुलिसलाई खवर गरिदिन्छन् ।कुछपिट गरेको अबस्थामा पुलिसले भेटेपछि  उनिहरूलाई सोधपुुछ गर्छन् सोधपुछ गर्दा उनिहरूले उक्त महिलालाई बोक्सीको आरोपमा कुटपिट गरेको बताउछन र पुलिसले आजको २१ औ शताब्दीमा पनि तपाईहरू यस्तो कुरा गर्न लाज लाग्दैन् बोक्सी हुने भए हामि पुलिसहरूको के काम हँ सिमाना सिमानामा बोक्सीहरूलाई नै राखिदिए भैहाल्यो नि दुश्मनहरूलाई तिनैले मारिहाल्थे देशको सुरक्षा त्यसै भइहाल्थो नि होइन ? भनि गालि गदै पिट्ने जतिलाई सजायको लागि पुलिसले लैजान्छन् । दर्शकहरू तालि पिट्न थाल्छन् नाटक सकिन्छ ।


नाटक हेरेर दर्शकहरूले पाएको सन्देश

- आजको २१औ सताब्दीमा आएर पनि रूढिवादि परम्परालाई विश्वास गरेर बोक्सीको आरोपमा कुटपिट गर्नु हुदैन् ।
- बास्तबमा भन्नुपर्दा नाटकमा बोक्सी कै विश्वास गरेर झारफुक गराउने गर्दा नै बालको मुत्र्यृ भएको हो तसथ रूढिवादि परम्पराको अन्त्य आफैबाट गर्नु पर्छ । भन्नुहुन्छ बसन्तपुर निवासि सविता बराल ।

- झारफुक गर्नु  भनेको एउटा विश्वास मात्र हो लागेको रोग सन्चो हुने होइन बरू फुकफाक गरे पछि मलाइ अब सन्चो हुन्छ भन्ने आत्मबल बढाउन लाई सहयोग गर्नु हो ।

“बचत” नाटक एक झलक

मिति  : २०७१।०९।२८ गते
समय : २ः३० बजे
 स्थान : माडि नगरपालिका बरुवा ३
कार्यक्रम : महिला सशतिmकरण कार्यक्रम
सहयोगि सस्था : रिड नेपाल
आयोजक : गर्दी सामुदायिक पुस्तकालय
दर्शेक सख्या  ३०० महिला : २५० जना, पुरmष ः ५० जना
कलाकारहरmको सख्या : १९ जना

रिड नेपालको सहयोगमा  गर्दी सामुदायिक पुस्तकालय मार्फत सचालित महिला सशतिकरण कार्यक्रमको नाट्य समुहद्धारा तेसा्रे पटक गर्दी सामुदायिक पुूुस्तकालयमा स्थापित सहनशिला महिला बचत तथा ऋण सहकारि सस्थाको १२ औ साधारण सभा तथा चौथो अधिवेसनको अबसरमा “बचत”भन्ने शिर्षकमा सडक नाटक प्रदर्शन गरियो ।उतm कार्यक्रममा प्रमुख अतिथिको आसनग्रहण देबेन्द्र पौडेल,सभापति गर्दी सामुदायिक पुस्तकालयका अध्यक्ष भरत प्रसाद तिमल्सीनाले गर्नु भएको थियो त्यसैगरि अतिथिको आसन ग्रहण रिड नेपालबाट आसिष लामिछाने ज्युले गर्नु भएको थियो ।मन्तव्यको क्रममा आसिष लामिछानेले साधारण सभाको अबसरमा देखाउन गइरहेको नाटकको बारेमा बताउदै यस नाटकको प्रदर्शन पश्चात दर्शकहरmमा बचत गर्ने बानिको विकास हुनेछ भन्ने गहन विचार व्यतm गर्नु भयको थियो ।

नाटकको सुरmवात एउटा घरको सिनबाट सुरmवात हुन्छ घर अगाडि काठ राख्दै ए बुढि बन्चरो ल्याउ त भन्दै बोलाउछन् बुढिले पनि बन्चरो लियर आउछे ।श्रीमान दाउरा चिर्न थाल्छ दाउरा चिर्न के लागेको हुन्छ उसका साथिहरm आउछन्  अनी ओहो के हो यस्तो विहानै यस्तो जाडोमा दाउरा चिरेको गाँउ तिर हिड भन्छन् तर उसले के गर्ने त यस्तो जाडोमा खाएर ज्यान तताउ भनेको सुक्को पैसो छैन के गर्ने यही दाउर चिरेर ज्यान तताउन लागेको हो । अनी त कता तिर हिडीस् त ? कता हुनु नी गाउँ तिर हिड् जउ बरु भन्दै गाउँ तिर जान भनेर के लागेको हुन्छ छोराछोरीले पैसा माग्न थाल्छन् । बाउले म सँग पैसा छैन भनि तेरी आमा सँग माग भनि हकार्दै आपूm गाँउ तिर जान्छन् । अनी छोराछोरीले फेरी आमा सँग पैसा माग्न थाल्छन् । आमाले पनि बचत गर्न राखेको पैसा उनीहरुलाई दिएर पठाउछिन् । आफू रित्तो हात लिएर बचत गर्ने ठाउँमा पुग्छिन् । साथीहरुलाई बचत तिर्नका लागि सपट पैसा मागेर मेलामा गएर कमाएपछी तिरौला भनि सापट मागेर बचत गर्छे । आफू मेलामा जान्छे ।

आफु मेलामा गई बेलुका खान पकाएर श्रिमानलाई कति बेला आउछ भनि कुर्दा कुर्दा सुतेपछि श्रिमान निक्कै बेर पछि रक्सि खाएर आउछ । भोली पल्ट दाउरा काट्न भनी दुई जना साथी मिलेर जान्छन् । दाउर चिर्दा चिर्दै रात पर्छ । र भोली पल्ट पुन दाउर चिर्न भनि के लागेको हुन्छन् गाँउबाट महिलाहरु बचत गर्नका लागि श्रिमतीलाई बोलाउन आउछन् । तर श्रिमानले उत्त महिलाहरुलाई गाली गर्दै के का बचत गर्ने हो सबै महिलाहरु एक ठाँउमा जम्मा भएर कुरा काट्ने त हो नी, घरमा एक पैसो छैन बचत गर्ने कुरा गर्छन । बचत गर्न मात्र त जाँ, तेरो खुट्टा भाँचिदिउला भनि गाली गरेर आफू दाउरा चिर्न जान्छन् । दउारा चिर्दा काठले च्यापेर खुट्ट नै भाचिन्छ । अस्पताल लैजान्छन् । अस्पतालमा खुट्टाको अप्रेसन गर्नुपर्ने देखिन्छ ।डक्टरले तुरmन्त अप्रेसनका लागि ३० हजार रmपैया जम्मा गर्न  आग्रह भए पछि श्रीमति आतिदै गाउमा ,आउछ्रे ऊ बेलामा  बचत गर्नका लागि जाउ र्भनि महिलाहरmले बोलाउन आउदा उनिहरmलाई नै गालि गदै बचत गर्न जानु पदैन भनि गालि गरेको सम्झन्छे तै पनि लुकि छलि बचत गरेकि छु त्यो कुरा त समुहका दिदिबैनिहरmलाई थाहा नै छ नि भनि  सोचिरहेकी  हुन्छे । त्यतिकैमा समूहको अध्यक्षलाई भेटेर यस महिनामा उठेको पैसा आपूmलाई ऋण दिनु भनी जानकारी गराउछे । अनी उता समूहमा सबै उपस्थित भईसकेकाह हुन्छन् । बचत उठाउनका लागि तर अध्यक्ष भने समूहमा पुगेका हुदैनन् । सबैलाई छिटो आउनु भनि खबर गर्ने तर आपैm ढिलो आउने किन होला भनि प्रश्न गर्दै अध्यक्षले पनि समुहकी साइलिको श्रिमानको खुट्टे भाचिएको कुरा बताउदै आज उठेको बचत उसैले ऋण खाने भनि खबर गर्न आएकीले आपूm ढिलो आएको कुरा समूहमा बताउछे । अनी अरु सदस्यहरुले आपूmलाई पनि पैसा चाहिएको कुरा बतउछन् । साइलीलाई पुग्ने पैसा छुट्यएर अरुलाई बाडफाडँ गर्छन । र अध्यक्षले हेर साथीहरु साइलीले लुकीछपी मेलामा गइगइ कमाएको पैसा यही समूहमा बचत गरेकी छ अहीले उसले मागेको पैसा उसैलाई दिउ, विचरा आपद् विपद् पर्दा त हो नी छिमेकी ले सहयोग गर्ने । भनी बताउदै समूहबाट ऋण तिस हजार रुपैया साइलीलाई उसको श्रिमानको उपचार गराउनका लागि दिन्छन् । उत श्रिमानले यतिका पैसा कहाँबाट लिएर आयौ त भनी सोध्छ, के गर्ने उ बेलामा तपाईले बचत गर्न नजाउ भनी छिमेकी दिदी बहिनीहरुलाई नाना थरी गाली गरेर पठाउनु भएको थियो । तर, मैले उनीहरुकै मेलामा गई कमाएको पैसा ले तपाईलाई जानकारी नै नगराइकन लुकीछिपी बचत गरेकी थिए । त्यही समूहबाट आज तपाईकोे उपचारको लगि ऋण दिएका छन् भनेर सुनाउछे । र, घरमा गएपछी उहाहरुसँग माफी मग्छु भन्ने बाचा सहित घर फर्किन्छन् । र, घरमा आइसकेपछि उपचारका लगि समूहका दिदिबहिनीहरुले गरेको सहयोग प्रति धन्यवाद दिदै माफी माग्छन् र आगामी दिनहरुमा आफुले कमाएको पैसा पनि समूहमा बचत गर्ने कुरा बताउदै नाटक समाप्त हुन्छ ।

नाटक देखाउनुको उद्देश्य
 बचत गर्ने बानिको विकास गराउने
 फजुल खर्च कम गर्ने
 सहनशिला महिला बचत तथा ऋण सहकारी संस्थामा बचत सदस्य बढाउने
 समूहबाट सर्वसुलभ व्याजमा ऋण लिन सकिने

मूल्यकंन
 समूहमा बसेर बचत गर्ने बानिको विकास गर्नुका साथै भविष्यमा आपद् विपद् पर्दा सहोग पुग्ने

उपलब्धी
 समूहका सदस्यहरुलई बचत गर्ने बानीको विकास गर्ने
 सहकारीमा बचत सदस्य बढाउने

एकता सडक नाटक

महिला शसक्तिकरण कार्यक्रम
स्थान : गर्दी १ गर्दी
समय : ११ वजे


नाटकको एकता
रिड नेपालको सहयोगमा गर्दी  सामुदायिक पुस्तकालय द्धारा संञ्चालित महिला शसक्तिकरण कार्यक्रम अन्तरगत नाट्य समुहका  कलाकारहरुले मिति २०७१।७।१७ गते एकादशिको दिन गर्दी १ गर्दीमा त्यहि ठाउँमा समस्या ल्याइ उजागार गर्दै एकता नामक सडक नाटक प्रस्तुत गरियो ।

नाटकको शुरूवात
कलाकारहरूले एउटा गित सानो छ खेत सानो छ वारि सानो छ जहान नगरि काम पुग्दैन खान साझ र विहान... भन्ने गित बाट नाटक शुरू हुन्छ । गित लगतै घरको सिन घरबाट कोदालो बोकेर निस्कदै उमेश खेततिर जान्छन खेतमा पानि लगाउदै गर्दा २ जना किसान वनेर अप्नो खेतमा पानि लैजाने कुरा गर्दछन । कुलोमा सानो पानि भएको बखत अगाडी नै सवै पानि थुनेर पानि लगाउने र बढि पानि भएको वेलामा सवै छोडीदिने गर्दा म त पुच्छारमा घर भएको मान्छे दिक्क परिसके भन्ने कुरा हुन्छ । यतिकै दिक्क लागेको छ कति काम गर्नु जाउ चौतारामा वसेर तास खेल्दै गर्दै चुरोट सुर्तिजन्य पर्दाथ खादै गर्दा गाउँकै मास्टर भलाद्मी व्यक्ति हिड्दै आउदै गरेको उनिहरुले देखेर नमस्कार गर्दछन मास्टरले उनीहरुलाई सम्झाउदै भन्छन तपाइहरु यसरी जुवातास खेलेर समय र पैसाको वर्वाद गर्ने अनि चुरोट खाएर आफु र अरुलाइ समेत रोगी वनाउने वातावरण प्रदुषण वनाउने सुर्तिजन्य पर्दाथ खाई हेनुर्स त सुर्तिको खोस्टोमै छ गालामा क्यान्सर भएको चित्र अझै चेत छैन मैले भन्नुपर्छ भन्दै हप्काउदै मास्टर जानुहून्छ । त्यतिकैमा उनिहरु केहिले म छोड्न सक्दिन भन्ने कसैले अवदेखि म खादिन भन्ने कुरा गर्दछन ।

छोरा स्कुल जाने वेलामा जाचफिस माग्दै स्कुल जान्छ स्कुल बाट चाडै फर्कि भनि आमाले सम्झाउनु हुन्छ ,स्कुल पढ्न गएको छोरो स्कुल नगई साथीहस्लाई फोन गरी वोलाएर तास
खेल्न जान्छ तास खेल्दै गर्दा पुलीसहरुलाई आएको देखेपछि छिटो छिटो तासै नलिई भाग्दछन पुलिसहरु पनि केटा भागीसकेपछि त्यस ठाउँमा पुग्दछन ओेहो तास खेलेका रहेछन भेट्न पाएको भए तिनिहरुलाई तोरीको फुल देखाइदिनथे भनि तास टिप्दै गर्दा त्यहि गाउँकै एकजना महिला आइपुग्नु हुन्छ के टिप्नु भो पैसा भेटाएझै भनी पुलीसलाई भन्दा  पुलीसले पैसा भेटाएको होइन तास चाहि भेटाएको हो के भाका तपाइका गाउका मान्छेहरु भनि गाली गर्दै अवदेखि यसरी तास खेलेको देखेमा हामिलाई खवर गर्नु भनी जान्छन । खेतमा धान पाकिसकेको हुन्छ तर श्रीमानलाई घरको कुनै मतलव हुदैन जुवातासमा मस्त भएका श्रीमानलाई गाली गर्दै खेतला खोज्न पठाउछिन उता छोरा फेरी पुलीसले नभेटाउने ठाउमा गएर तास खेलै भनि साथीहरुलाई खोलाको छेउतिर लैजान्छ तर गाउकै छिमेकिले देखेर पुलिसलाई खवर गरि पुलिसले समातेर लैजान्छ ।श्रीमान पनि खेतला खोजी धान काटेको भोलीपल्ट नै वाढि आएर सवै धान वगाइदिन्छ । धान वगाएको देखेर श्रीमति खुव रिसाउदै पुन श्रीमानलाइ गाली गर्दै गरेको वेलामा छिमेकीहरु आइपुग्दछन उनिहरुल आप्नो पनि धान वगाएको कुरा गर्दछन त्यसपछि अव के गर्ने होला भनि चारैतिर छरछिमेकलाई बोलाउदछन र गाउकै मुखियालाई पनि बोलाउछन् ।छलफल चल्दैगदा  आफ्नो छोरा पुलिसले समातेर लगेकोकुरा पनि बैठमा भन्दै समाजमा यस्ता समस्याका बारेमा छलफल गरि समाधानका उपायहरूका बारेमा छलफल गरि पुलिस चौकिमा बसेर कुटाइ खाएका दुःख सम्झदै  सबैको अगाडि माफि माग्दै समुदायका सबै मिलेर आफ्ना् गाउको भलाइका लागि अगाडि बढ्नु पछ । अनि गाउमा  भयका क्षतिपूर्तिका लागि सबैले मिलेर बर्फजोनमा गएर निवेदन पेस गर्ने भनि यकजुट हुने भन्दै नाटक समाप्त हुन्छ ।